Hoe overleeft mijn relatie de nieuwe gezinsdrukte?

De baby wordt geboren en na de eerste euforie wordt het écht ‘druk-druk-druk’. Dat is weer even aanpassen: soms is het puur genieten, soms is het afzien. Dat je relatie hierdoor onder druk kan komen te staan, is normaal. Maar liefst niet te lang. Vanuit een jarenlange ervaring in haar praktijk voor relatietherapie en oudercoaching geeft Katrien Ballinckx eenvoudige tips die je helpen voorkomen dat je relatie de laagste prioriteit op je to do-lijst krijgt.

 

Waarom staat een relatie na de geboorte van een volgend kind vaak onder druk?

“De baby en je oudere kind(eren) vragen veel tijd en energie. Emotioneel en organisatorisch moet je de balans terugvinden. Intussen ben je volop bezig de nieuwe baby te leren kennen en je wil er natuurlijk óók zijn voor de oudste(n). Als dan ook de nachtvoedingen doorwegen, is het normaal dat je moe en bij momenten chagrijnig rondloopt. Het gevolg is dat romantiek en seks belanden vaak met stip onderaan je prioriteitenlijstje belanden.”

 

Wat is de valkuil hier?

“Dat je zo’n periode meemaakt is normaal, zeker de eerste weken na de geboorte, maar het mag niet blijven duren. Want dan komt er afstand. Het is dus echt wel belangrijk om je relatie tussen alle drukte door bewust de nodige aandacht te geven. Vergeet hierbij ook geen tijd voor jezelf in te plannen. Dat is niet egoïstisch, integendeel. Goed voor jezelf zorgen, is ook goed voor je kinderen én je relatie zorgen.”

 

Je hebt bij een volgend kindje effectief nog minder tijd. Hoe zorg je er dan voor dat je elkaar niet helemaal voorbijloopt?
“De ene dag is de andere niet. Soms loopt het allemaal vanzelf, soms lijkt het of je niets gedaan krijgt. Als je moe of gestrest bent, krijgt je partner vaak de volle laag. Dat is niet helemaal onlogisch, maar tracht toch niet constant te snauwen of te klagen. Contact zoeken met elkaar is een betere optie. Wat ‘contact maken’ betekent? Je moet dat niet ver zoeken: het gaat erom dat je laat merken dat je aandacht hebt voor elkaar. Dat je emotioneel beschikbaar blijft, ondanks de drukte. Voeling met elkaar hebben, betekent tijd doorbrengen. Zelfs al is dat maar heel kort. ‘s Avonds een kwartiertje samenzitten voor een échte babbel waarbij je je gevoelens probeert te verwoorden, even in elkaars armen tot rust komen, een wandeling zonder de kids.”

 

Iedereen in het gezin heeft activiteiten, werk en verplichtingen. Hoe regel je dat?

“Streven naar evenwicht is zeker een goed idee. Evenwicht voor de kinderen, jezelf, je partner en jullie als koppel. Het is goed om daar even bij stil te staan. En ja, dan moet je soms prioriteiten stellen. Moéten de kids echt elke avond iets ‘doen’? Moét je naar elk event waar je voor uitgenodigd wordt? Ik ga ervan uit dat als je je relatie echt belangrijk vindt en er tijd voor wil vrijmaken, dat dat dan ook lukt. Zelfs al moet je het vrij onromantisch inplannen in je agenda.”

 

Hoe vermijd je dat opvoedingsconflicten de relatie met je partner beïnvloeden?

Het gebeurt dat ouders niet altijd dezelfde opvoedingsideeën hebben. Dat hoeft geen onoverkomelijk probleem te zijn. Ik stel dan voor om te kijken wat je kind op dat moment nodig heeft. Wil je peuter eens bij jullie in bed slapen omdat hij bang is en veiligheid zoekt? Dan zou ik zeggen: laat dat toe. Ook al druist het misschien tegen je principes of tegen die van je partner in. Als het contact tussen jou en je partner goed zit, is er veel kans dat je die verschillende opvattingen wel kunt verzoenen. Maar als die band er níet (meer) is, worden die verschillen ook makkelijker uitvergroot. En dan moet je in bepaalde gevallen misschien hulp zoeken om eruit te geraken.”

 

In hoeverre hebben spanningen tussen de ouders gevolgen voor je kinderen?

“Wat ik wel wil meegeven is dat het nergens altijd goed is. Elk koppel heeft wel eens een discussie of maakt wel eens ruzie. Dat is oké. Maar als het een gewoonte wordt, als jullie zo goed als elke dag ruziën, is dat wel schadelijk, ja. En er kunnen ook spanningen zijn zónder ruzie: het wordt misschien niet uitgesproken, maar het hangt er wel. Die sfeer, die spanning nemen kinderen wel op. Je merkt dat ze dat soms gaan ventileren door makkelijk ruzie te maken of te vechten. Jonge baby’s beleven dat natuurlijk niet bewust, maar ze nemen het wel mee. Als je je als ouder niet goed voelt door spanningen in je relatie bijvoorbeeld, ben je voor een stuk minder beschikbaar en kan je ook van je baby minder verdragen. Kinderen zijn hun veiligheid kwijt als er veel ruzies of spanningen tussen de ouders zijn.”

 

De drie beste relatietips van Katrien Ballinckx

  1. Een gelukkige relatie zorgt voor gelukkige kinderen. Blijf daar dus in investeren.
  2. Zet jezelf niet te veel onder druk. Je mag fouten maken. En vergelijk niet met anderen.
  3. Durf professionele hulp zoeken als je relatie niet goed zit.

Relatie is zoals een bankrekening

Katrien Ballinckx (47) was veertien jaar lang advocaat aan de balie, maar deed dat werk niet met hart en ziel. Toen ze in 2005 haar eerste kindje verloor na acht maanden zwangerschap, besloot ze haar leven om te gooien en zich om te scholen tot familiaal bemiddelaar. Sinds 2009 maakt ze deel uit van een groepspraktijk in het Oost-Vlaamse Lovendegem waar ze koppels begeleidt in hun relatie of scheiding, ouders coacht en nieuw samengestelde gezinnen op de rails probeert te krijgen.

-Rust er nog een taboe op relatietherapie?

Vaak wel. Ik merk dat koppels pas bij mij komen als de relatie al in diepe crisis zit, terwijl therapie evengoed kan voor mensen die hun relatie willen verdiepen. Koppels in moeilijkheden menen dat enkel zij die kunnen oplossen. Ten onrechte, want een buitenstaander kan net blinde vlekken zien die ze zelf niet ontwaren. Mensen zijn soms ook bang voor wat er in die gesprekken naar boven kan komen, omdat ze uitgenodigd worden beter naar zichzelf te kijken.

-Wat is noodzakelijk om een relatie gezond te houden?

Veiligheid en geborgenheid, zowel op emotioneel als materieel gebied. Zo zetten financiële zorgen mensen onder druk, wat tot spanningen kan leiden. Op emotioneel gebied is het essentieel dat mensen voldoende in verbinding gaan met elkaar. Dat ze iets doen voor hun partner waarin ze hun liefde laten voelen. Dat kan een eenvoudig complimentje zijn, maar evengoed een verrassing, een luisterend oor op het goede moment of de kinderen even overnemen wanneer de partner het lastig heeft. Belangrijk is elkaar duidelijk te maken waar de noden liggen, want je behoeften kunnen verschillen van die van je partner. Terwijl de ene meer heeft aan een knuffel, zal de ander een liefdevol woord meer naar waarde schatten.

Ik vergelijk een relatie vaak met een bankrekening. De positieve zaken die ik zonet vermeldde, zijn stortingen. Maar iedereen doet ook wel eens een afhaling. Dat kan onder de vorm van je gelijk willen halen, opmerkingen geven, mokken of je partner negeren. Zolang er veel gestort wordt, kan er wel wat afgehaald worden. Maar in sommige relaties wordt het aantal stortingen te klein en het aantal afhalingen te groot, waardoor de relatie in het rood gaat en je uit elkaar groeit.

-Kunt u dat teveel aan afhalingen verklaren?

Mensen komen in negativiteit terecht door aanhoudende stress of wanneer hun behoeften niet worden bevredigd. Ook kan het zijn dat mensen hun partner onbewust wegduwen als gevolg van bindingsangst of omdat er kwetsuren zijn waardoor ze hun hart niet helemaal kunnen openstellen. Of ze zijn nog te veel verbonden met iemand anders, bijvoorbeeld een vorige partner. Daarenboven blijven mensen vaak trouw aan de patronen die ze thuis zagen. Ze nemen veel gewoontes over of overcompenseren in het net anders aanpakken. Anderen communiceren dan weer te oordelend of te verwijtend, hebben geen voeling meer met hun eigen noden of reageren hun stress of frustraties af op hun partner.

Als ik tijdens de relatiebemiddeling zie dat de sfeer helemaal omslaat, leg ik het gesprek stil en zoek ik samen met het koppel naar een verklaring. Zo reageerde iemand in de praktijk boos op de handgebaren van zijn echtgenote. Bleek dat het gesticuleren hem herinnerde aan zijn commanderende oudere zussen. Die oorzaken blootleggen, kan helpen elkaar beter te begrijpen en je makkelijker met de ander verbonden te voelen.

Artikel van Eveline COPPIN in Kerk & Leven, 22 februari 2017

Hoe creëer je een warm nest?

Een haardvuur, het hele gezin gezellig onder een dekentje in de zetel, eentje die een scheet laat waarna iedereen in de lach schiet. Ziedaar de stereotiepe invulling van een warm nest. Maar hoe maak je er eentje voor jouw gezin – ook al heb je geen openhaard of een zetel waar jullie allemaal samen in passen?

Relatietherapeute en oudercoach Katrien Ballinckx schreef een boek met als toepasselijke titel Het Nest. ‘Je huis is meer dan een hoop bakstenen’, zegt ze. ‘Het is de basis van waaruit je kinderen uitvliegen, het startpunt van hun ontplooiing tot veerkrachtige volwassenen. Om dat optimaal te kunnen doen hebben ze een warm en veilig nest nodig.’ Maar welke elementen transformeren die hoop bakstenen nu precies in een gezellige thuis? ‘Denk aan het moment dat je thuiskomt’, aldus Ballinckx. ‘Wat ervaar je net voor je de deur opent? Kijk je uit naar het moment van rust of zie je op tegen de chaos die je binnen wacht? Verheug je je op een lekker avondmaal en de verhalen van de kinderen of denk je vooral aan alles wat er die avond nog moet gebeuren? Hoe je je voelt zegt veel over jouw nest en wat jij daaronder begrijpt. Want de ene houdt van een kraaknette hal, terwijl de andere zich thuis voelt in een rommelige entree. Sommige mensen worden gelukkig van een huis dat tot in de puntjes af is, terwijl anderen imperfectie perfect vinden. Het belangrijkste van een nest is dat elk gezinslid – jij, je partner, jullie kinderen – zich er welkom voelen, dat ieder van jullie het gevoel heeft dat er rekening wordt gehouden met hem of haar. Heeft iedereen voldoende ruimte voor zichzelf? Is er een plek waar jullie met z’n allen comfortabel samen kunnen zijn? Is het er warm? Ruikt het er lekker? Het kan banaal lijken maar het zijn die details die een huis vaak huiselijk maken. Toch is een nest zoveel meer dan de fysieke elementen. Het zijn de relaties tussen jou en je partner, tussen jullie en de kinderen en tussen de kinderen onderling die de sfeer in huis bepalen en iedereen stimuleert om de beste versie van zichzelf te zijn of te worden. Katrien Ballinckx leidt je in zes vragen naar een nest dat jou en je familie perfect past.

Mogen je kinderen zichzelf zijn?

Over verwelkomen

Kinderen zijn vaak heel geïnteresseerd in de periode voor en van hun geboorte. ‘Waren jullie blij toen ik geboren werd?’ en ‘Waar ben ik verwekt?’ Ze zoeken naar sporen van het feit dat ze gewenst en welkom waren. Welkom heten begint dus al bij het moment van de verwekking, en zelfs daarvoor. Maar het is iets waar je elke dag aan werkt. Door op een liefdevolle manier voor je kind te zorgen toon je dat het de moeite waard is. Daarvoor is het ontzettend belangrijk om je kind graag te zien zoals het is, inclusief alle emoties en vragen die het heeft. We hebben vaak weinig tijd om op eindeloze waaromvragen te antwoorden en soms gaat het om dingen die we zelf gênant of pijnlijk vinden. ‘Waarom zijn Sara en Freek uit elkaar?’ ‘Wat is er gebeurd met het kindje in jouw buik?’ ‘Hoe was jouw eerste keer?’ Praten is nodig om gevoelens een plek te leren geven, en dat kan enkel als je als ouder echt luistert en begrip toont voor de vragen en emoties van je kind. Heb je het lastig met een bepaald onderwerp, neem dan toch de moeite om een eerlijk antwoord te formuleren op maat van je kind. Want zelfs al kunnen ze het nog niet verwoorden, kinderen voelen heel goed aan als er iets aan de hand is.

Advies van de oudercoach:

Zelfs al was een kind ‘een ongelukje’ of zelfs al was je niet bij de geboorte – omdat je een plusouder bent bijvoorbeeld – kan je je kind elke dag opnieuw verwelkomen in het nest. Door een lekker hapje te voorzien als het thuiskomt van school, door het eens extra te verwennen als het ziek is of door het ’s avonds voor het slapengaan lekker in te duffelen. Een warme goeiemorgen kan wonderen doen, net als schone lakens op het bed of een tekening ophangen die je kind speciaal voor jou heeft gemaakt. Start eens een onverwachte pannenkoekenbak, geef een compliment voor iets wat bijna routine is, eindig de dag met een leuk verhaal of voer een warm en rustig gesprek. Lukt dat laatste moeilijk dan kan je misschien samen eens een cake bakken of gaan wandelen. Door iets te doen wat je kind leuk vindt kan je pendelen tussen het gesprek en de activiteit. Een stilte is dan niet zo erg, en door je af en toe op de taak te concentreren kan je bij momenten ook wat afstand nemen.

Ben je er onvoorwaardelijk voor je kinderen?

Over aanwezig zijn

Je bent aan het werk, je bereidt een speech voor, je checkt even je laatste instagramfeeds of je maakt een boodschappenlijstje. Er zijn talloze momenten waarop je wel thuis bent maar met je hoofd helemaal ergens anders zit. Wat doe je als je kind dan met een vraag komt? Of een mop? Of een verhaal zonder einde? De verleiding is vaak groot om je kind op zo’n moment af te wimpelen of om maar met een half oor te luisteren. Hoe druk je het ook hebt, probeer even stil te staan bij de vraag waarom je kind op dat moment naar jou toekomt. Want achter een ogenschijnlijk banaal verhaal kan wel eens een andere boodschap schuilen die veel essentiëler is. En worden die essentiële vragen te vaak afgewimpeld dan geef je je kind eigenlijk mee dat het niet bij jou terecht kan. En dus zal het het ook moeilijk hebben om vertrouwen te ontwikkelen. Want een kind krijgt pas vertrouwen in zijn omgeving – en later in zichzelf – als het weet dat zijn ouders er zijn als dat nodig is. Aanvankelijk is dat heel letterlijk: pakken mijn ouders me op als ik huil? Krijg ik eten als ik honger heb? Later zijn de noden minder uitgesproken, maar daarom niet minder pertinent. Luisteren mijn ouders naar mij als ik nood heb aan aandacht? Kunnen ze me geruststellen als ik bang ben voor iets nieuws?

Advies van de oudercoach:

Je hoeft als ouder niet elk moment voor je kind klaar te staan. Natuurlijk moet je er zijn als het echt nodig is maar verder is het vooral belangrijk om regelmatig gerichte aandacht te schenken. Een aaneenrijging van bewuste momenten, waarop je voeling leert krijgen met wie je kind is, is meer dan voldoende. Het zal het voor jou gemakkelijker maken om door te hebben wanneer je kind wat nodig heeft.

Zijn er dingen die je kinderen niet mogen?

Over grenzen stellen

Je kind heeft grenzen nodig, stelt de hechtingstheorie. Want grenzen geven je kind houvast. Ze bakenen de ruimte af: hier is het veilig en daar niet meer. Op termijn zal een kind dat geen grenzen kent zich verloren voelen. Het mist een ankerpunt en voelt zich aan zijn lot overgelaten. Een kind dat zonder grenzen is opgevoed zal dat gevoel altijd met zich meenemen. Een kind dat teveel begrensd wordt zal op termijn dan weer niks durven omdat het vastgezet wordt zonder enige ruimte voor exploratie. Een goede grens zit daar ergens tussenin en is voor elk kind verschillend. En wat als je kind de grenzen niet respecteert? Stel jezelf dan in de eerste plaats de vraag waarom dat zo is. Misschien heeft je kind gewoon honger en wordt het daar lastig van, waardoor het niet luistert. Misschien zijn je verwachtingen niet realistisch en/of misschien heeft het op school iets meegemaakt wat het uit evenwicht bracht. Vergeet ook niet dat het gezond is dat kinderen een grens af en toe eens overschrijden. Als het kind ervaart dat het oké is om fouten te maken bij het exploreren zal het falen niet als een mislukking maar als een leermoment beschouwen.

Advies van de oudercoach:

Grenzen aangeven doe je vanuit innerlijke kracht, zodat je ‘nee’ gedragen wordt. Kinderen voelen meteen of het ouders menens is of niet. Een zwakke, weinig overtuigende ‘nee’ werkt zelfs bij jonge kinderen niet. Let erop dat je rechtstreeks contact legt met je kind want vanuit een andere kamer ‘nee’ roepen zal weinig effect hebben. Leg uit waarom een grens een grens is en blijf vooral consequent.

Waar zijn jouw kinderen goed in?

Over een positief zelfbeeld creëren

Je zeker voelen van jezelf maakt je weerbaar. En dat vertrouwen in jezelf ontwikkel je vooral vanuit een positief zelfbeeld. Dat je als ouder een grote impact hebt op de eigenwaarde van je kind klinkt evident. Maar in de praktijk handelen we er niet altijd naar. Uit gewoonte, omdat we met ons hoofd ergens anders zitten of omdat we hen niet teveel willen pamperen. ‘Kan je niet beter dan zeven op tien?’, zeg je misschien. Of ‘Wat nu weer?’ en ‘je broer kan dat veel sneller dan jij.’ Probeer je als ouder bewust te zijn van de mogelijke impact van een boodschap voor je ze geeft en luister goed naar hoe je kind erop reageert. Zeg je iets tegen je kind en begint het zich onmiddellijk te verantwoorden dan mag je er zeker van zijn dat jouw woorden als kritiek zijn binnengekomen. Het zelfbeeld van je kinderen krijgt ook een positieve boost door succeservaringen. Laat je kinderen iets eenvoudigs doen zoals helpen bij het koken of bij het klussen en let erop dat het project of de taak haalbaar is voor je kind en tegelijk een zekere inspanning vraagt.

Advies van de oudercoach:

Formuleer positieve feedback in plaats van kritiek. Positieve feedback is niet hetzelfde als complimenten geven: je kind heeft niet bij alles een groot applaus nodig. Het betekent dat je je bij negatieve ervaringen openstelt om te luisteren naar je kind en dat je op een rustige manier vragen stelt zoals ‘hoe is dat kunnen gebeuren?’, ‘hoe komt dat?’, ‘wat vind je er zelf van?’, ‘welke conclusie trek je daaruit?’ In het gesprek dat daaruit ontstaat kan je je kind begeleiden om zelf tot inzichten te komen eerder dat het iets op te leggen. Wanneer je kind het een volgende keer effectief anders aanpakt kan je samen kijken of die verandering al dan niet een succes is.

Hebben je kinderen dit nodig?

Over voedend opvoeden

Een nest bouwen gaat over het invullen van de noden van je kind. Het is iets om heel bewust bij stil te staan want we veronderstellen dikwijls dat we wel weten wat ons kind nodig heeft. Die veronderstellingen zijn vaak gekleurd door onze eigen achtergrond en onze eigen noden. Hij heeft nood aan rust, zeg je, maar eigenlijk ben jij dat. Of je vindt dat ze een knuffel nodig heeft, maar eigenlijk zoek je zelf troost. Zoiets voelt een kind haarfijn aan en het zou ertoe kunnen leiden dat je kind zich vooral focust op het opvullen van jouw noden in plaats van omgekeerd. En soms merk je wel dat je kind het moeilijk heeft maar blijf je hangen bij het probleem in plaats van verder te kijken naar de achterliggende nood. Hoe beter je je kinderen leert kennen, hoe beter je ook zal leren herkennen wat ze op dat moment écht nodig hebben.

Advies van de oudercoach:

Onderzoek de wereld van je kind met als leidraad ‘is dit voedend voor mijn kind?’ Of het nu gaat om eten (heeft je kind ontbeten ’s ochtends? Staat er iets klaar als ze honger hebben?), beweging (voelt je kind zich goed in een competitief milieu? Gaat het graag naar de jeugdbeweging?), de school (is dit de goede richting voor mijn kind?). Het is een eindeloze vraagstelling en een oefening die je best voor elk van je kinderen apart doet.

Zijn jij en je partner een goed team?

Over liefhebben

Of je nu een ouder bent in een traditioneel of in een nieuw samengesteld gezin, een warm en veilig nest ontstaat altijd vanuit de liefde tussen twee partners. Die relatie vormt de basis van het nest. Zit het tussen jullie niet helemaal goed dan loop je het risico dat jouw nest scheuren en barsten zal vertonen. Daardoor mist je kind de veiligheid en verbondenheid die het nodig heeft. Het is dan ook ontzettend belangrijk om te blijven investeren in de relatie met je partner, wat in de praktijk betekent dat je moeite doet om komaf te maken met demonen uit het verleden en tijd maakt om samen fijne dingen te doen.

Advies van de oudercoach:

De oefening die je je over kinderen kan maken zou je ook kunnen toepassen op jullie relatie. ‘Is dit voedend voor onze liefde?’ Heeft elk van jullie een eigen ruimte in huis? Moet je eigenlijk wel elk weekend langsgaan bij jouw ouders? Hoeveel avonden zitten jullie samen aan tafel? Enzovoort.

(Psychologies Magazine, april 2015)

Co-ouderschap: de ideale oplossing?

Kinderen die na de scheiding evenveel tijd doorbrengen bij hun moeder als bij hun vader, het klinkt als de meest ideale oplossing voor alle partijen. Maar in de praktijk blijkt het niet altijd een fluitje van een cent.

Steeds meer ouders die uit elkaar gaan, kiezen voor co-ouderschap. Dat blijkt uit een recent onderzoek van de Brusselse Liga voor Geestelijke Gezondheid, dat aantoont dat het aantal gezinnen dat kiest voor het gedeelde ouderschap in Brussel en Charleroi tussen 2004 en 2010 zowaar verdubbeld is. En hoewel deze oplossing voor veel gescheiden ouders de meest humane lijkt, kunnen heel wat addertjes onder het gras voor problemen zorgen. ‘Bij co-ouderschap is het van essentieel belang dat ouders hun eigen behoeften opzij zetten en de belangen van het kind te allen tijde voorop stellen,’ verklaart Katrien Ballinckx, erkend echtscheidingsbemiddelaar. ‘Wat werkt voor het kind is de allerbelangrijkste vraag waarop een antwoord gegeven moet worden. En het is nu eenmaal zo dat de ideale oplossing voor het kind niet altijd gemakkelijk is of strookt met de verwachtingen van de ouders. Flexibiliteit, overleg, eerlijkheid en vertrouwen tussen de beide ouders zijn belangrijke, zelfs onmisbare pijlers voor het welslagen van het gedeelde ouderschap’. Katrien wordt beroepsmatig dagelijks met talrijke echtscheidingsdossiers geconfronteerd. Wij legden haar vijf situaties voor en vroegen haar advies.

Verdriet van een moeder

Nathalie (28): ‘Mijn relatie liep ongeveer een jaar geleden op de klippen. Mijn ex en ikzelf waren het er onmiddellijk over eens dat onze zoon van twee de helft van zijn tijd bij zijn vader en de andere helft bij mij zou doorbrengen. Dat was de meest fatsoenlijke oplossing voor alle partijen, en al helemaal voor onze zoon. Desondanks maakt dit het er zeker niet gemakkelijker op. De dagen zonder mijn zoon zijn een verschrikking. Ik word omringd door fantastische vrienden en familieleden, die me tijdens de weken dat mijn zoon er niet is op allerhande manieren proberen te entertainen, maar dat kan het gemis op geen enkele manier goedmaken. Mijn zoontje zelf heeft zich probleemloos aan de nieuwe situatie aangepast, en dat is zeker een hele geruststelling, maar ik kan maar niet wennen aan dit deeltijdse ouderschap. Mijn moederhart bloedt telkens als ik mijn zoon lachend zie vertrekken aan de hand van zijn papa .’

Dit zegt onze deskundige: ‘Veel gescheiden ouders lijden onder het gemis van hun kind. Dit geldt voor zowel moeders als vaders, maar vooral moeders ervaren het loslaten van hun kind vaak als een groot probleem. De gezinssituatie van voor de scheiding speelt zeker mee in de manier waarop ze na de scheiding omgaan met de afwezigheid van hun kind. Wanneer koppels een kind in hun leven verwelkomen, richten veel vrouwen zich vooral op hun moederrol en komen de rollen die zij als partner en vrouw vervulden veeleer op de achtergrond te staan. Deze vrouwen hebben het meestal extra moeilijk met de scheiding van hun kind. Plots valt de moederrol die zij uitoefenden immers voor een stuk weg en weten ze niet hoe ze de tijd die ze zonder kind doorbrengen, moeten invullen. Ze tellen de dagen af tot de dag dat hun zoon of dochter opnieuw bij hen is en blijven ondertussen verweesd achter. Maar die herwonnen vrije tijd kunnen ze ook zien als een uitnodiging om zich meer op zichzelf toe te spitsen. Wat zijn mijn behoeftes? Wat maakt mij gelukkig? Waar beleefde ik voor het moederschap zelf veel plezier aan? Ik kan enkel gissen of dit in dit verhaal een bepalende factor is, maar het kan een plausibele verklaring zijn. Daarenboven speelt de jonge leeftijd van het zoontje mee. Kinderen hebben tot ze de leeftijd bereikt hebben om naar school te gaan vooral nood aan één zorgfiguur. Een te lange afwezigheid van de moeder komt het kind niet ten goede. De keuze voor co-ouderschap is bij zeer jonge kinderen niet aangewezen.’

Gebrek aan communicatie

Kim (32): ‘Onze scheiding ging niet bepaald over rozen. Ook nu, twee jaar later, is de relatie met mijn ex-man nog steeds behoorlijk verzuurd. Wij delen het ouderschap over onze driejarige dochter, maar dat loopt niet van een leien dakje. Vrijwel alle communicatie met mijn ex verloopt via zijn moeder. Zij pikt onze dochter op vrijdagavond op en brengt haar terug. Toen onze dochter na een val van de schommel op school haar armpje gebroken had, wist ik helemaal van niets tot het moment dat mijn dochter op vrijdagavond met een gips om bij mij thuis afgezet werd. Mijn ex vond het niet nodig dat ik hierover op de hoogte gebracht werd. Het was tenslotte in zijn week gebeurd, en wat in zijn week gebeurt, zijn mijn zaken niet. Ik was woedend. Ondertussen heb ik ermee leren leven dat mijn ex mij zoveel mogelijk uit de weg gaat, maar ik vrees voor de toekomst. We kunnen onmogelijk op deze manier blijven doorgaan.’

Dit zegt onze deskundige: ‘Zonder een vlotte communicatie tussen de ouders kan dit niet werken. De moeder haalt terecht aan dat deze situatie onleefbaar is. Overleg is absoluut noodzakelijk in het belang van het kind. In dit verhaal spelen ongetwijfeld onverwerkte persoonlijke problemen mee, die zeker adequaat aangepakt moeten worden. Desnoods door een psycholoog die de partner helpt bij het verwerkingsproces van de relatiebreuk en alle daaraan gekoppelde emoties. Als dat niet gebeurt, kan het welzijn van het kind immers in gevaar komen. Want ondanks zijn leeftijd voelt een kind zeer goed aan wat er zich in zijn omgeving afspeelt en dat laat gegarandeerd zijn sporen na. Bemiddeling kan ook een uitweg bieden uit deze uitzichtloze situatie, maar beide partijen moeten hier dan wel toe bereid zijn. Wat vaststaat is dat deze ouders opnieuw met elkaar in overleg moeten gaan, al dan niet met de hulp van een objectieve bemiddelaar.’

Financieel strijdtoneel

Bart (36): ‘Na de scheiding besliste de rechter dat mijn ex en ik het ouderschap in het algemeen belang van onze twee tienerkinderen zouden moeten delen. Dat stemde mij zeer tevreden. Mijn ex daarentegen was behoorlijk van de kaart. Haar leven zou na de scheiding dan ook helemaal omgegooid worden. Gedurende ons gehuwde leven had ze nooit veel moeten werken, maar dat zou ze nu dus wel moeten doen. Dat bevestigde ook de rechter. Het merendeel van de kosten zou weliswaar door mij gedragen worden, omdat ik het grootste inkomen had. De gezamelijke woning kreeg zij toegewezen. Momenteel leeft zij echter van een uitkering en alle rekeningen voor de kinderen komen daardoor bij mij terecht. Ik betaal alle schoolkosten, kleding, hobby’s, … . Zelfs de activiteiten die ze met hun moeder ondernemen, sponsor ik. In het begin weigerde ik dat, maar dan zag ik mijn kinderen in lelijke kringloopspullen rondlopen. Ze zette de kinderen ook tegen mij op. Ze vertelde hen dat het allemaal mijn schuld was dat ze niet meer konden paardrijden, dat ik hen niet meer graag genoeg zag, dat ik er zomaar vandoor gegaan was. Daarom geef ik nu toe aan haar grillen. Wanneer ik een rekening voorgeschoteld krijg, betaal ik die zonder morren.’

Dit zegt onze deskundige: ‘De financiële verantwoordelijkheden van de ouders worden in het vonnis van de rechtbank tegenwoordig zeer strikt vastgelegd. Hoeveel elk van de ouders moet bijdragen in de kosten van hun kind en hoeveel onderhoudsgeld er uiteindelijk door de ene ouder aan de andere betaald moet worden, hangt af van een aantal factoren: de algemene kosten voor een kind, de inkomens van de ouders, de verblijfsregeling en de manier waarop de kosten worden beheerd. Financiële struikelblokken tussen gescheiden ouders worden dankzij dit transparant uitgewerkte alimentatiebeleid voorkomen. Wanneer ouders een beroep doen op echtscheidingsbemiddeling kunnen zij voor de berekening van het onderhoudsgeld van hetzelfde referentiekader gebruikmaken. Er bestaan hiervoor objectieve onderhoudscalculators – de ene al wat meer up to date dan de andere – waarbij alle financiële details geregistreerd worden. Maar de ouders zijn ook vrij om een andere regeling op maat uit te werken. Wat werkt voor beide ouders? Wat vinden zij zelf acceptabel? Maar uiteraard moet iedere partner zijn bijdrage leveren. Uit deze beknopte getuigenis valt moeilijk af te leiden wie verantwoordelijk is voor welk aandeel van de uitgaven, of er iemand in gebreke blijft en of alles correct verloopt. Om een accurate situatieschets te maken, is inzage in het vonnis nodig. Niettemin mogen financiële perikels niet gebruikt worden om kinderen tegen een ouder op te zetten, wat hier het geval blijkt te zijn. Wanneer een ouder zwartgemaakt wordt door de andere ouder, voelt het kind zich rechtstreeks aangesproken. Dit kan een zware impact hebben op de eigenwaarde en verdere sociale ontwikkeling van het kind.’

Op vraag van het kind

Sofie (38): ‘Onze zoon was maar een paar maanden oud toen mijn ex en ik onze relatie zo’n dertien jaar geleden voor bekeken hielden. Hij werkte toen voor een internationaal bedrijf en moest vaak naar het buitenland. We beslisten daarom dat ik voor onze zoon zou zorgen. We spraken af dat hij om de twee weken een weekend bij zijn vader zou doorbrengen, maar we wilden die regeling wel flexibel invullen gezien de regelmatige zakentrips van mijn ex. Ik leerde snel na de scheiding een nieuwe vriend kennen, die na enkele maanden bij ons introk. Mijn nieuwe vriend had zelf geen kinderen, dus dat was voor alle partijen wel even wennen. Mijn ex is ondertussen zelf al een aantal jaren hertrouwd en heeft zijn beroepsleven volledig omgegooid, zodat hij elke avond thuis kan zijn. Sinds kort zijn we op vraag van onze zoon dan ook gestart met een regeling waarbij hij week om week bij een van ons verblijft. Hij geniet enorm van de tijd die hij bij zijn vader doorbrengt, en mijn vriend en ik zijn blij met de tijd die we alleen als koppel kunnen spenderen.’

Dit zegt onze deskundige: ‘Een kind loslaten is moeilijk voor een moeder, maar deze moeder lijkt daar op een constructieve manier mee om te gaan. Beide gezinnen hebben het beste voor met het kind. Ze zijn bereid zichzelf opzij te zetten en zich flexibel aan de noden van het kind aan te passen. Die ingesteldheid vergemakkelijkt de omgang met de nieuwe gezinssituatie voor alle partijen. De vraag van de zoon om meer tijd bij zijn vader te kunnen doorbrengen, hangt hier ongetwijfeld nauw samen met zijn leeftijd. In feite hebben kinderen tot hun twaalfde levensjaar vooral nood aan hun moeder. Daarna wordt de vaderfiguur belangrijker, omdat die hen helpt hun plaats in het leven te vinden. In situaties met co-ouderschap, waarbij het kind vraagt om niet meer bij een van de ouders te gaan, is het raadzaam om uit te zoeken waarom dat zo is. Kinderen mogen dan wel zeer loyaal zijn ten opzichte van beide ouders, wanneer ze merken dat hun afwezigheid het leven van een van de ouders grondig verstoort, zullen ze onbewust kiezen voor de ouder die hen het meest nodig heeft. En dan heeft de vraag om altijd bij mama te verblijven helemaal niets te maken met hoe het kind zich voelt bij zijn ouders, maar weerspiegelt het onbewust de emoties van een van de ouders.’

Onverklaarbare afwezigheid

Jessie (40): ‘Na de scheiding hebben we een tijdje het ouderschap van onze toen zevenjarige dochter gedeeld. Mijn ex leerde snel een nieuwe vrouw kennen die zelf drie kindjes heeft. Hij verhuisde na een jaar naar de woonplaats van zijn nieuwe vriendin, zo’n veertig kilometer verderop. En dat maakte onze situatie een stuk moeilijker. Onze dochter liep school in onze oude woonplaats, waardoor mijn ex zowel ’s morgens als ’s avonds tachtig kilometer op en af moest reizen. Na een tijdje werd hij dit beu en bleef onze dochter ook in de weken dat ze in principe bij mijn ex verbleef steeds vaker bij mij of zijn moeder – die bij in de buurt woont – logeren. Wij beslisten toen samen om het gedeelde ouderschap stop te zetten en spraken af dat onze dochter om de twee weken een weekend bij hem zou doorbrengen. Voor mijn dochter was dit niet echt gemakkelijk te aanvaarden. Zij was een echt vaderskindje en ze genoot ervan om met haar nieuwe broertjes en zusje te spelen bij papa. Het ging opnieuw een tijdje goed, maar na verloop van tijd kwamen er steeds vaker excuses. Ondertussen heeft mijn dochter haar vader al meer dan een jaar en drie maanden niet meer gezien. De exacte reden ken ik niet, maar hij lijkt zo in zijn nieuwe gezinsleven op te gaan dat onze dochter niet meer meetelt. Ik heb het er nog steeds moeilijk mee dat onze dochter de dupe van het hele verhaal is. Hoe leg je een kind van negen immers uit dat haar vader geen tijd meer voor haar wil of kan vrijmaken?’

Dit zegt onze deskundige: ‘Beide ouders hebben in het begin bewuste keuzes gemaakt om het leven van hun dochter op een comfortabele manier in te richten. Toen na de verhuis bleek dat de weekregeling niet werkte, hebben ze een concrete oplossing uitgedokterd die wel voor alle partijen werkbaar zou zijn. Ouders moeten zich immers te allen tijde bewust zijn van de praktische haalbaarheid van een bepaalde situatie. Te ver van de school van het kind of de andere ouder wonen, is bijna nooit haalbaar. Het was een wijze beslissing van de ouders om zich te beraden over andere opties. De huidige wetgeving voorziet heel wat mogelijke verblijfsregelingen, waardoor echt op maat van de gezinnen gewerkt kan worden: één weekend op de twee, één weekend op de twee en een midweekbezoek, week om week, één weekeinde op de twee en elke week twee vaste dagen … . Ondanks de inspanningen van de ouders is in dit geval toch iets fout gelopen. Een geëscaleerd conflict of onuitgesproken ergernissen, daar kunnen we enkel naar gissen omdat wij het standpunt van de vader niet kennen. Aangezien de permanente scheiding van haar vader hier zwaar op het meisje weegt, is het raadzaam om – eventueel via een bemiddelingsgesprek waaraan indien gewenst ook de dochter deelneemt – toch op zoek te gaan naar de reden van de afwezigheid van de vader.’

(Goed Gevoel, mei 2014 – Goed Gevoel Kids, maart 2016)

Waarom ben je jaloers op zijn ex?

Je zoekt angstvallig naar sporen van haar op zijn facebookpagina en als hij haar naam noemt slaat je hart een tel over. Zij, de EX. Waarom ligt het liefdesverleden van je partner zo gevoelig? Lees en leer.

‘Ik ben nooit het jaloerse type geweest, en met Gerald was dat niet anders. Na drie jaar samen bleek echter dat we nooit kinderen zouden hebben. Met zijn ex heeft Gerald een dochter en een zoontje, en dat vond ik zo onrechtvaardig dat zij het sindsdien moet ontgelden. Hoe vaak hij me ook zegt dat onze relatie alles is wat hij bij zijn ex miste, ik kan geen foto van haar tegenkomen of ik heb hem verscheurd.’ Hoe goed een relatie ook mag zijn, jaloersheid zoals Caroline die beleeft kennen veel vrouwen – en mannen – in meer of mindere mate. Het glas wijn bij zonsondergang op een idyllische plek, de grapjes die enkel zij twee begrepen, het geruite chique hemd dat zij hem ooit gaf … Het verleden van je partner en zijn ex zal je nooit helemaal kunnen vatten, en dat zorgt soms voor jaloezie. Maar hij heeft toch voor jou gekozen? Waarom dan dat krachtige en in bepaalde gevallen verschroeiende gevoel?’

Omdat de relatie  met de ex nog niet afgesloten is

‘Na een lange werkdag zaten we eindelijk in de zetel met een boek, tot rond elf uur de bel ging’, zegt Helène. ‘Zijn ex, om de lievelingspyjama van hun zoontje nog even te komen halen. Die was niet mee verhuisd met de rest van zijn kleertjes, speelgoed en boekentas. Dat doet ze wel vaker. Hoewel ze al twee jaar uiteen zijn heeft ze nog altijd de sleutel van de achterdeur. Hij heeft de moed niet om die terug te vragen, want hij is per slot van rekening degene die haar in de steek gelaten heeft door met mij een relatie te beginnen. ‘Als je zijn vroegere partner als een rivale ziet is jaloezie vrijwel onvermijdelijk’, zegt relatietherapeute Katrien Ballinckx. ‘Je hebt het gevoel dat zij nog uitreikt naar hem, en dat zorgt voor onzekerheid.’ Het kan ook omgekeerd, misschien kan jouw partner haar niet loslaten. Omdat de scheiding niet netjes verlopen is, of omdat hij nog steeds een vorm van liefde voor haar voelt. ‘Als je in een relatie stapt moet je een bladzijde omslaan’, zegt ook seksuologe Sybille Vanweehaeghe. ‘Dat betekent dat je afspraken maakt met je vorige partner en je nieuwe, zodat jullie weten wat kan en wat niet. Onzekerheid kan immers veel verwoesten. Ik geloof ook niet in intense vriendschap tussen vroegere partners. Zeker als er ooit sprake is geweest van een passionele relatie.’ Is de relatie nog niet afgesloten dan is enige vorm van jaloezie misschien gegrond. Maar wat als er geen reden tot ongerustheid is? En je toch telkens een steek van jaloezie voelt als zij ten tonele verschijnt?

Omdat je bang bent dat je minder bent dan zij

‘Ik zie haar nog zitten aan de bar, met een knappe man aan haar arm’, zegt Alexandra. ‘De ogen van het hele café op haar gericht. Volle rode lippen, een figuur om door een ringetje te halen, een grapje waar alle omstaanders mee moeten lachen. Hij ook, haar ex-partner en mijn man. Lacht hij wel eens zo met mijn grapjes? En is hij wel gelukkig?’ ‘Vergeet niet dat je haar ziet in een uitzonderlijke situatie’, zegt Vanweehaeghe. ‘Niet tijdens de dagelijkse sleur, niet tijdens een moeilijk gesprek of niet in de weer met de kinderen. Daar gaat een relatie over, niet over een avondje uit op café.’ Voel je je steevast minder dan zijn ex, hoe vaak hij ook zegt dat jij de vrouw van zijn leven bent? Dan heeft een laag zelfbeeld er wel iets mee te maken, meent Ballinckx. ‘Sommige vrouwen hebben de neiging om zichzelf altijd onder iemand anders te plaatsen. Die ander is aantrekkelijker, intelligenter, succesvoller en dus beter’, zegt ze. ‘In dat geval is jaloezie het gevolg van een persoonlijk probleem. Eigen aan mensen met een laag zelfbeeld is dat ze alles negatief invullen. Een lach, een blik, een situatie, ze zien er al snel een gevaar in en reageren jaloers.’ Terwijl het juist goed is als je partner zich positief uitlaat over zijn vroegere relaties. ‘Het betekent dat hij zijn aandeel in het fout lopen ervan ook kan erkennen’, aldus Vanweehaeghe. ‘Hoed je voor mannen die hun ex steevast afschilderen als de boosdoener.’

Omdat je twijfelt over jouw plaats in de relatie

‘Ze is altijd heel vriendelijk naar mij toe’, zegt Carolle. ‘ook als we elkaar toevallig tegen het lijf lopen. Maar ze blijft de moeder van zijn kinderen, en dus een belangrijke factor in zijn leven. Welke plaats neem ik dan in?’ ‘Er zijn weinig terreinen in het leven waarop je de beste kan zijn’, zegt Vanweehaeghe. ‘Maar in een relatie kan dat wel, daar wil jij op de eerste plaats staan. Dat wil je niet delen met een ander.’ Het is cruciaal dat je zowel jezelf als de vroegere partner van je man een plaats kan geven, meent Ballinckx. ‘Wat niet betekent dat zij slechter was, of beter. Het is vaak een aanvaardingsproces, beseffen dat die ander er altijd op een of andere manier zal zijn. Het feit dat jij en je partner voor elkaar hebben gekozen, er voor elkaar zijn, zou voldoende moeten zijn om jaloezie uit te sluiten. Maar ik zie dat het bij veel vrouwen niet lukt, zelfs al weten ze rationeel dat er geen reden tot ongerustheid is. ‘

Omdat je vreest de volgende ex te worden

‘Hij is altijd wat mysterieus gebleven over zijn vorige relaties’, zegt Margot. ‘Er is één zinnetje van hem dat is blijven hangen: ‘Mijn lieven zijn het allemaal om dezelfde reden bij mij afgetrapt. Benieuwd of jij dat ook zal doen.’ Sindsdien voel ik onderhuids de angst dat er iets mis is met hem, en dat ik dat op een dag zal ontdekken. Als we al drie kinderen hebben of zo.’ Het is cruciaal om in het begin van een relatie verhalen uit te wisselen over jullie liefdesverleden, menen beide relatietherapeutes. ‘Dat is normaal? Je bent verliefd, je wilt hem leren kennen. Tot op een bepaald niveau,  natuurlijk’, zegt Vanweehaeghe. ‘Je wilt niet horen hoe spetterend de seks met zijn ex was, maar wel hoe hij naar zijn vroegere relaties kijkt.’ Krijg je die informatie niet, ben je niet zeker wat er vroeger fout gelopen is, dan ontstaat misschien wel de vrees dat er iets niet goed zit. Hoe duidelijker je weet waarom ze uit elkaar zijn gegaan, hoe minder je je zorgen maakt en dus hoe minder jaloezie je zal voelen. Blijf je erg jaloers, ondanks pogingen van je vriend om tegemoet te komen aan je vragen, dan heeft dat misschien wel met verlatingsangst te maken. ‘De angst om in de steek gelaten te worden kan een sterke trigger zijn voor jaloezie,’ zegt Vanweehaeghe, ‘omdat je in iedere vrouw, en dus ook in zijn ex, een rivale ziet. Iemand die jouw partner waarschijnlijk zal verkiezen boven jou.’ Dat relaties vandaag ook vluchtiger zijn dan twintig jaar geleden voedt angst en jaloezie.

Omdat je negatieve ervaringen meedraagt

‘Mijn ma heeft nooit echt naar mij omgekeken’, vertelt Shanya. ‘Ze was altijd maar bezig met haar grootse carrière, ook voor mijn vader had ze weinig tijd. Hij was een heel gevoelige man, die zo goed mogelijk voor ons zorgde – naast zijn job als leerkracht. Maar in de ogen van mijn moeder was hij een beetje een sukkel. Dat is blijven hangen, ergens. Ik realiseer me nu pas dat ik altijd op zoek ga naar types die op mijn vader lijken, maar dat ik ze niet in staat acht om voor zichzelf op te komen. En ervan overtuigd ben dat elke verleidster ze mee naar huis kan nemen. Er gaan allerlei alarmbellen af in mijn hoofd als een vrouw te dichtbij komt.’ De overtuigingen die je van thuis meekreeg kunnen sterk wegen op jaloezie, erkent Ballinckx. Net als de manier waarop de hechting tot stand kwam tussen kind en ouders. Of de negatieve ervaringen die je had in vroegere relaties. ‘Heb je als kind afwijzing ervaren dan kan dat in meer of mindere mate verlatingsangst tot gevolg hebben’, zegt ze. ‘Het is een gevoel dat je niet echt kan controleren.’ Ook vorige relaties kunnen een grote impact hebben. ‘Ben je door je vroegere partner bedrogen of was je emotioneel heel afhankelijk van hem dan is er soms niet meer nodig dan een glimlachje of een blik van een andere vrouw om dat op te roepen en jaloezie op te wekken.’

Aanpak – Hoe raak je ervan af?

  • Maak duidelijke afspraken over wat wantrouwen opwekt en wat niet. Is het voor jou oké dat hij sms’jes stuurt naar zijn ex? Voel je je comfortabel als hij haar ’s avonds nog een bezoekje brengt? Hoe duidelijker, hoe minder je jaloezie een kans geeft.
  • Kijk naar de toekomst. Het heeft geen zin om het liefdesverleden van je partner tot in het oneindige uit te spitten. Sla de bladzijde om en richt je blik naar de toekomst.
  • Zoek hulp. Jaloezie is een vervelend beestje. Dikwijls beseffen vrouwen wel dat ze geen reden tot ongerustheid hebben maar raken ze niet van het gevoel af. Je huisarts kan je doorverwijzen naar een psycholoog of therapeut.

Mannen en jaloezie

Dit artikel is geschreven vanuit het standpunt van een heteroseksuele vrouw, maar ook in andere relaties speelt jaloezie op een gelijkaardige manier. Toch zouden er verschillen zijn in de manier waarop mannen en vrouwen jaloersheid ervaren. ‘Bij mannen ligt de focus op het seksuele’, zegt relatietherapeute Sybille Vanweehaeghe. ‘Vrouwen zijn dan weer voornamelijk bang voor emotionele ontrouw. Vanuit de biologie zou dat te verklaren zijn door de verschillende rol van man en vrouw. Mannen willen er zeker van zijn dat ze wel degelijk voor hun eigen nageslacht zorgen en willen dus vooral vermijden dan hun partner vreemdgaat. Vrouwen zijn dan weer vooral geïnteresseerd in een man die voor hen en de kinderen zorgt, die ze niet moeten delen met andere vrouwelijke partners.’

(Psychologies Magazine, april 2013)

Wel de lust, niet de last?

Friends with benefits is een eufemisme voor vrienden die niet alleen leuke momenten maar ook geregeld de lakens delen. Veel singles zien de voordelen van een vrijblijvende seksrelatie met iemand die ze vertrouwen. Maar is zo’n relatie ooit volledig vrij van verwachtingen? En wat zijn precies de spelregels?

Als er op een half jaar tijd twee films uitkomen over vrienden die vrijblijvend het bed delen, dan is die relatievorm duidelijk een hot topic. In No Strings Attached proberen jeugdvrienden Natalie Portman en Ashton Kutcher of ze seks kunnen loskoppelen van gevoelens. In Friends with Benefits ontdekken Justin Timberlake en Mila Kunis dat het element ‘losse seks’ hun vriendschap ernstig compliceert. Conform de huiswetten van Hollywood hebben beide scenario’s een identiek einde: de bedpartners blijken zielsverwanten en worden hopeloos verliefd. Ook in het echte leven loopt een seksrelatie vaak uit op romantische gevoelens. Maar dan meestal slechts bij een van de betrokkenen – met een veel minder happy end als resultaat.

Reële relatievorm

De term ‘Friends With Benefits’ raakte zo’n vijftien jaar geleden ingeburgerd. Hij verwijst naar vrienden die seks hebben met de duidelijke verstandhouding dat het hun bedescapades niet tot een volwaardige relatie maakt. In die zin is een seksvriendschap een veilig kader voor vrijblijvende pret tussen de lakens. Precies wat singles zoeken aan het begin van de 21e eeuw? Relatietherapeute Katrien Ballinckx is alvast voorzichtig met uitspraken over tijdskaders of mentaliteitsverschuivingen. ‘In de jaren 60 en 70 was vrije seks een statement en een bevrijding van taboes maar ik denk niet dat je een seksrelatie vandaag moet bekijken als de vertaling van een bepaalde moraal. Het is eerder een reëel gegeven. Seksueel actieve mensen blijven niet langer hun hele leven samen. Veel volwassenen zijn een tijdlang single maar hebben in die periode normale seksuele behoeftes. Dat maakt seksrelaties tot een gangbaar fenomeen.’

Nadelige voordelen?

Een onafhankelijke, zelfbewuste single haalt heel wat ‘benefits’ uit een seksrelatie. Siska (32): ‘Ik zie mezelf niet voor één nacht met een vreemde het bed induiken. Als ik al eens een onenightstand heb is het altijd met een kennis of een vriend. Mijn bedvriendschap met Jack was opportunisme van twee kanten. We konden een paar maanden lang bij elkaar terecht voor comfortabele seks.’ In de beschrijving van goed lopende seksrelaties lijken telksens drie kernwoorden terug te komen: beschikbaar, vrijblijvend en vertrouwd. Toch zijn er ook nadelen. Mieke (26): ‘Zelfs een seksrelatie houdt een zeker engagement in. Alleen al praktisch: de avonden dat je bij elkaar in bed ligt zal je niemand anders ontmoeten (lacht). Ik merkte dat ik me onbewust minder openstelde voor andere mannen zolang Rob mijn seksvriendje was. Toen heb ik er een punt achter gezet.’ Het grootste nadeel is dat de seks altijd een gevaar betekent voor de onderliggende vriendschap. Wordt een van van beiden tegen de afspraken in verliefd dan leidt dat meestal tot pijnlijke scènes vol verwijten en ontgoocheling. Niet zelden betekent het ook de doodsteek voor de vriendschap, met of zonder benefits.

Duidelijke spelregels

‘Je moet met gelijke verwachtingen aan de start verschijnen’, beklemtoont Ballinckx. ‘De deal in een seksrelatie is het bevredigen van elkaars seksuele behoeftes en niets – of weinig – meer. Als een van beiden ook intimiteit of affectie zoek zoals je die van een partner krijgt dan komen er vroeg of laat problemen.’ Naast de emotionele verwachtingen moet ook de praktische kant kloppen. Ballinckx: ‘Hoe dikwijls spreken jullie af? Komt er elke keer seks van of niet? Het is goed om elkaars ideeën op dat vlak te kennen.’ Over seksrelaties bestaan tientallen blogs. Die blokletteren allemaal: ‘ga nergens van uit, maak duidelijk afspraken!’ Siska vindt dat niet per se nodig: ‘Mijn seksrelatie ontstond spontaan, er ging geen groot gesprek aan vooraf. De impliciete signalen waren voor ons allebei duidelijk. We spraken ook nooit over de toekomst. Zonder dat het woord seksrelatie ooit gevallen is wisten we perfect dat het daarom ging.’ Ook voor Mieke zijn expliciete beloftes niet zaligmakend: ‘Voor mijn leuke seksrelatie heb ik ook een negatieve ervaring gehad. Op mijn negentiende beloofde ik een jongen op wie ik stapelverliefd was dat ik stiekem met hem zou slapen zonder dat het ergens toe hoefde te leiden. Maar hoe stoer ik ook verkondigde dat een seksrelatie genoeg was, die vanbinnen hoopte ik op meer.’

Zelfkennis en eigenliefde

‘Je moet een zekere mate van zelfkennis hebben om eerlijk te kunnen zijn met je seksvriend’, beaamt Ballinckx. ‘Als je bepaalde behoeftes en gevoelens bij jezelf niet durft erkennen kan je gedrag niet samenvallen met je woorden. En dan dreigt een emotionele kater.’ De wrange nasmaak van friendships with benefits lijkt helaas eerder de regel dan uitzondering. Een kleinschalig onderzoek onder Amerikaanse studenten geeft aan dat 50% van de mannen en 90% van de vrouwen een seksrelatie na afloop betreurt. Is de hele constructie misschien een aanslag op het gezonde, vrouwelijke narcisme? Katrien Ballinckx: ‘Een vrouw die uitvoerig gaat analyseren waarom een man haar wel wil als vriendin en als bedmaatje maar niet als vaste partner kan beter nooit aan een seksrelatie beginnen. Als je met zulke vragen worstelt is het gewoon niet je ding.’ Enige nuchterheid en onafhankelijkheid zijn dus onontbeerlijk. Mieke: ‘Voor mij is Rob een seksvriend maar geen partnermateriaal omdat ik een ambitieuze perfectionist ben en hij een laisser-fairetype. We staan heel anders in het leven – ik veronderstel dat hij dat ook zo ziet. Met een vaste partner wil je over belangrijke dingen hetzelfde denken. Bij een vriend maakt dat niet zoveel uit.’

All-exclusive

Veel betrokkenen interpreteren een seksrelatie als speels en niet-bindend maar wél als exclusief. Sheila (39): ‘Na mijn scheiding ging ik regelmatig op stap met collega’s. Mijn hoofd stond helemaal niet naar de liefde maar aan mijn seksrelatie met Diederik beleefde ik veel plezier. Hij was een goede minnaar en we konden fijn praten over onze exen. Verliefd ben ik geen seconde geweest. Toch was het een koude douche om via een omweg te ontdekken dat Diederik nog een andere seksvriendin had. Dat gaf me een goedkoop en zelfs gebruikt gevoel.’ Ook discretie staat doorgaans hoog aangeschreven. Hans (21): ‘Ik ben geen vlotte versierder maar ik heb zoals iedereen regelmatig goesting. Toen een knappe vriendin van mijn jongere zus aangaf dat ze een seksrelatie wel zag zitten vond ik dat een goed idee. Wist ik veel dat ze onze regeling overal zou rondbazuinen. Dat was niet de afspraak, en ik neem het haar kwalijk. Een seksrelatie is niks om je voor te schamen maar ik wil er in mijn sociale cirkel nu ook niet het uithangbord voor zijn.’

Gretige veertigers

Is de friend with benefits voor de (emotionele) puber wat het imaginaire vriendje is voor de peuter: veilig gezelschap op een onzekere ontdekkingstocht? Ballinckx benadrukt dat het fenomeen niet in de eerste plaats leeft bij jongeren: ‘Terwijl studenten experimenteren met seks en seksrelaties zie ik een toenemend aantal veertigers dat bewust kiest voor die relatievorm. Mensen met scheidingsperikelen, jonge kinderen of drukke carrières zien een nieuwe relatie soms een tijdlang niet zitten maar hebben wel seksuele behoeftes. Een seksrelatie met een gelijkgestemde ziel kan dan een prima oplossing zijn.’ Soms is het inderdaad minder intiem om met iemand de lakens te delen dan samen een zondag door te brengen. Ballinckx: ‘Alleenstaande mama’s zijn ontzettend voorzichtig met nieuwe mannen in hun leven. Toch moet je het onderscheid maken. Een vrouw die dolt met een collega voor wie ze geen romantische gevoelens heeft zit in een seksrelatie. Een vrouw die haar minnaar voorlopig niet aan haar kinderen voorstelt zit in het beginstadium van een relatie.’ Het verschil tussen een bedvriendschap en een prille liefdesverhouding blijkt zowel onder twintigers als onder veertigers een grijze zone. Vaak is het minder een kwestie van liefde dan van onverwacht opflakkerende hoop.

Liever mogen dan moeten

Ontluikende gevoelens en dagdromen over de toekomst zijn nefast voor een friendship with benefits. Hebben vrouwen daar sneller last van dan mannen? ‘In tantra, een eeuwenoude spirituele stroming, bekijken we seks als een energetische cirkel’, klinkt het bij Ballinckx. ‘De man penetreert en geeft seksuele energie aan de vrouw. Die stroomt naar haar hart van waaruit zij liefde zendt naar de man. De ontvangen hartenergie daalt bij hem af naar de geslachtsorganen.’ De tantrische cirkel is een mogelijk verklaringsmodel waarom vrouwen in een langdurige seksrelatie ongewild gevoelens kunnen ontwikkelen. Er stroomt energie naar hun hart en die moet er weer uit. Ballinckx: ‘Het is een mogelijke verklaring, geen ijzeren wet. Ik ken in mijn persoonlijke kring vrouwen voor wie een seksrelatie wel degelijk werkt.’ In de volksmond belooft friendship with benefits lust zonder last. En dat vinden heus niet alleen mannen een aantrekkelijk aanbod. Katrien Ballinckx doorprikt de boutade: ‘Een seksrelatie heeft een andere focus dan een volwaardige relatie. Friends with benefits kijken naar het nu, naar zichzelf, naar plezier. Liefdespartners richten zich op de toekomst, op de ander, op engagement. Een vaste relatie is meer dan een seksrelatie aangevuld met verplichtingen. In een vrijwillig opgenomen liefdesengagement schuilt immers ook veel moois.’

‘Ik hou er een kater aan over die niks met seks te maken heeft’

Siska (32): ‘Drie jaar geleden kwam ik in een tuincentrum een oude klasgenoot tegen. Jack is een mooie jongen en een onvervalste flierefluiter. We spraken af om eens bij te praten tijdens een etentje. Na onze derde date belandden we in bed. Die eerste keer leidde als vanzelf tot een seksrelatie. Zonder expliciete afspraken voelden we allebei dat daar de grens lag voor ons. Ik zou nooit kinderen willen met Jack. Ik vond hem leuk gezelschap maar kon geen lange gesprekken met hem voeren. Ik had ook geen zin om hem aan mijn vrienden of familie voor te stellen. Jack is het type dat luidop verkondigt dat alle mannen vreemdgaan. Omdat we dezelfde verwachtingen hadden ging het een tijdje goed. Tot ik door kleine dingen het gevoel kreeg dat hij profiteerde. Jack had een nogal schimmige levenswandel. Ik ben quasi zeker dat ik niet zijn enige seksvriendin was, maar ik heb er nooit naar gevraagd. Ik hoefde het niet te weten. Dat ik een kater overhoud aan de hele episode heeft eigenlijk niks met seks of liefde te maken. Jack maakte voortdurend spullen stuk in mijn huis en nam ongevraagd dingen mee. Op den duur vond ik dat een gebrek aan respect.’

‘Zelfs een seksrelatie vraagt een minivorm van commitment’

Mieke (26): ‘Rob en ik waren al acht jaar goede vrienden toen we twee zomers geleden in een Brusselse disco begonnen te kussen. We waren lichtjes aangeschoten en eindigden in bed. De volgende ochtend moesten we lachen: ‘Hoe zijn we hier beland?’ Ik had nooit op die manier over Rob gedacht. We zwoeren dat het eenmalig zou zijn. Maar een week later gingen we uit met dezelfde groep, ik kon een slaapplaats in Brussel gebruiken, het was al eerder gebeurd… Onze seksrelatie heeft die hele zomer geduurd. Er waren geen afspraken omdat we geen gevoelens hadden. Daarover speelden we meteen open kaart. Zolang het duurde was het een prettige, wekelijkse gebeurtenis. Na drie maanden hebben we er een punt achter gezet. Zelfs een seksrelatie vraagt toch een minivorm van commitment. Er kruipt tijd in en je stelt jezelf niet langer open voor anderen. We vonden het ook vervelend dat onze vrienden voortdurend vroegen hoe het nu zat tussen ons. Rob en ik zijn nog altijd goed bevriend. We hebben intussen allebei een korte relatie gehad en Rob heeft me zelfs getroost toen ik liefdesverdriet had. Eigenlijk is onze seksrelatie sinds kort weer opgeflakkerd. Ze staat nu wel op een lager pitje, ongeveer een keer per maand.’

(Psychologies Magazine, december 2011)