Berichten

Wel de lust, niet de last?

Friends with benefits is een eufemisme voor vrienden die niet alleen leuke momenten maar ook geregeld de lakens delen. Veel singles zien de voordelen van een vrijblijvende seksrelatie met iemand die ze vertrouwen. Maar is zo’n relatie ooit volledig vrij van verwachtingen? En wat zijn precies de spelregels?

Als er op een half jaar tijd twee films uitkomen over vrienden die vrijblijvend het bed delen, dan is die relatievorm duidelijk een hot topic. In No Strings Attached proberen jeugdvrienden Natalie Portman en Ashton Kutcher of ze seks kunnen loskoppelen van gevoelens. In Friends with Benefits ontdekken Justin Timberlake en Mila Kunis dat het element ‘losse seks’ hun vriendschap ernstig compliceert. Conform de huiswetten van Hollywood hebben beide scenario’s een identiek einde: de bedpartners blijken zielsverwanten en worden hopeloos verliefd. Ook in het echte leven loopt een seksrelatie vaak uit op romantische gevoelens. Maar dan meestal slechts bij een van de betrokkenen – met een veel minder happy end als resultaat.

Reële relatievorm

De term ‘Friends With Benefits’ raakte zo’n vijftien jaar geleden ingeburgerd. Hij verwijst naar vrienden die seks hebben met de duidelijke verstandhouding dat het hun bedescapades niet tot een volwaardige relatie maakt. In die zin is een seksvriendschap een veilig kader voor vrijblijvende pret tussen de lakens. Precies wat singles zoeken aan het begin van de 21e eeuw? Relatietherapeute Katrien Ballinckx is alvast voorzichtig met uitspraken over tijdskaders of mentaliteitsverschuivingen. ‘In de jaren 60 en 70 was vrije seks een statement en een bevrijding van taboes maar ik denk niet dat je een seksrelatie vandaag moet bekijken als de vertaling van een bepaalde moraal. Het is eerder een reëel gegeven. Seksueel actieve mensen blijven niet langer hun hele leven samen. Veel volwassenen zijn een tijdlang single maar hebben in die periode normale seksuele behoeftes. Dat maakt seksrelaties tot een gangbaar fenomeen.’

Nadelige voordelen?

Een onafhankelijke, zelfbewuste single haalt heel wat ‘benefits’ uit een seksrelatie. Siska (32): ‘Ik zie mezelf niet voor één nacht met een vreemde het bed induiken. Als ik al eens een onenightstand heb is het altijd met een kennis of een vriend. Mijn bedvriendschap met Jack was opportunisme van twee kanten. We konden een paar maanden lang bij elkaar terecht voor comfortabele seks.’ In de beschrijving van goed lopende seksrelaties lijken telksens drie kernwoorden terug te komen: beschikbaar, vrijblijvend en vertrouwd. Toch zijn er ook nadelen. Mieke (26): ‘Zelfs een seksrelatie houdt een zeker engagement in. Alleen al praktisch: de avonden dat je bij elkaar in bed ligt zal je niemand anders ontmoeten (lacht). Ik merkte dat ik me onbewust minder openstelde voor andere mannen zolang Rob mijn seksvriendje was. Toen heb ik er een punt achter gezet.’ Het grootste nadeel is dat de seks altijd een gevaar betekent voor de onderliggende vriendschap. Wordt een van van beiden tegen de afspraken in verliefd dan leidt dat meestal tot pijnlijke scènes vol verwijten en ontgoocheling. Niet zelden betekent het ook de doodsteek voor de vriendschap, met of zonder benefits.

Duidelijke spelregels

‘Je moet met gelijke verwachtingen aan de start verschijnen’, beklemtoont Ballinckx. ‘De deal in een seksrelatie is het bevredigen van elkaars seksuele behoeftes en niets – of weinig – meer. Als een van beiden ook intimiteit of affectie zoek zoals je die van een partner krijgt dan komen er vroeg of laat problemen.’ Naast de emotionele verwachtingen moet ook de praktische kant kloppen. Ballinckx: ‘Hoe dikwijls spreken jullie af? Komt er elke keer seks van of niet? Het is goed om elkaars ideeën op dat vlak te kennen.’ Over seksrelaties bestaan tientallen blogs. Die blokletteren allemaal: ‘ga nergens van uit, maak duidelijk afspraken!’ Siska vindt dat niet per se nodig: ‘Mijn seksrelatie ontstond spontaan, er ging geen groot gesprek aan vooraf. De impliciete signalen waren voor ons allebei duidelijk. We spraken ook nooit over de toekomst. Zonder dat het woord seksrelatie ooit gevallen is wisten we perfect dat het daarom ging.’ Ook voor Mieke zijn expliciete beloftes niet zaligmakend: ‘Voor mijn leuke seksrelatie heb ik ook een negatieve ervaring gehad. Op mijn negentiende beloofde ik een jongen op wie ik stapelverliefd was dat ik stiekem met hem zou slapen zonder dat het ergens toe hoefde te leiden. Maar hoe stoer ik ook verkondigde dat een seksrelatie genoeg was, die vanbinnen hoopte ik op meer.’

Zelfkennis en eigenliefde

‘Je moet een zekere mate van zelfkennis hebben om eerlijk te kunnen zijn met je seksvriend’, beaamt Ballinckx. ‘Als je bepaalde behoeftes en gevoelens bij jezelf niet durft erkennen kan je gedrag niet samenvallen met je woorden. En dan dreigt een emotionele kater.’ De wrange nasmaak van friendships with benefits lijkt helaas eerder de regel dan uitzondering. Een kleinschalig onderzoek onder Amerikaanse studenten geeft aan dat 50% van de mannen en 90% van de vrouwen een seksrelatie na afloop betreurt. Is de hele constructie misschien een aanslag op het gezonde, vrouwelijke narcisme? Katrien Ballinckx: ‘Een vrouw die uitvoerig gaat analyseren waarom een man haar wel wil als vriendin en als bedmaatje maar niet als vaste partner kan beter nooit aan een seksrelatie beginnen. Als je met zulke vragen worstelt is het gewoon niet je ding.’ Enige nuchterheid en onafhankelijkheid zijn dus onontbeerlijk. Mieke: ‘Voor mij is Rob een seksvriend maar geen partnermateriaal omdat ik een ambitieuze perfectionist ben en hij een laisser-fairetype. We staan heel anders in het leven – ik veronderstel dat hij dat ook zo ziet. Met een vaste partner wil je over belangrijke dingen hetzelfde denken. Bij een vriend maakt dat niet zoveel uit.’

All-exclusive

Veel betrokkenen interpreteren een seksrelatie als speels en niet-bindend maar wél als exclusief. Sheila (39): ‘Na mijn scheiding ging ik regelmatig op stap met collega’s. Mijn hoofd stond helemaal niet naar de liefde maar aan mijn seksrelatie met Diederik beleefde ik veel plezier. Hij was een goede minnaar en we konden fijn praten over onze exen. Verliefd ben ik geen seconde geweest. Toch was het een koude douche om via een omweg te ontdekken dat Diederik nog een andere seksvriendin had. Dat gaf me een goedkoop en zelfs gebruikt gevoel.’ Ook discretie staat doorgaans hoog aangeschreven. Hans (21): ‘Ik ben geen vlotte versierder maar ik heb zoals iedereen regelmatig goesting. Toen een knappe vriendin van mijn jongere zus aangaf dat ze een seksrelatie wel zag zitten vond ik dat een goed idee. Wist ik veel dat ze onze regeling overal zou rondbazuinen. Dat was niet de afspraak, en ik neem het haar kwalijk. Een seksrelatie is niks om je voor te schamen maar ik wil er in mijn sociale cirkel nu ook niet het uithangbord voor zijn.’

Gretige veertigers

Is de friend with benefits voor de (emotionele) puber wat het imaginaire vriendje is voor de peuter: veilig gezelschap op een onzekere ontdekkingstocht? Ballinckx benadrukt dat het fenomeen niet in de eerste plaats leeft bij jongeren: ‘Terwijl studenten experimenteren met seks en seksrelaties zie ik een toenemend aantal veertigers dat bewust kiest voor die relatievorm. Mensen met scheidingsperikelen, jonge kinderen of drukke carrières zien een nieuwe relatie soms een tijdlang niet zitten maar hebben wel seksuele behoeftes. Een seksrelatie met een gelijkgestemde ziel kan dan een prima oplossing zijn.’ Soms is het inderdaad minder intiem om met iemand de lakens te delen dan samen een zondag door te brengen. Ballinckx: ‘Alleenstaande mama’s zijn ontzettend voorzichtig met nieuwe mannen in hun leven. Toch moet je het onderscheid maken. Een vrouw die dolt met een collega voor wie ze geen romantische gevoelens heeft zit in een seksrelatie. Een vrouw die haar minnaar voorlopig niet aan haar kinderen voorstelt zit in het beginstadium van een relatie.’ Het verschil tussen een bedvriendschap en een prille liefdesverhouding blijkt zowel onder twintigers als onder veertigers een grijze zone. Vaak is het minder een kwestie van liefde dan van onverwacht opflakkerende hoop.

Liever mogen dan moeten

Ontluikende gevoelens en dagdromen over de toekomst zijn nefast voor een friendship with benefits. Hebben vrouwen daar sneller last van dan mannen? ‘In tantra, een eeuwenoude spirituele stroming, bekijken we seks als een energetische cirkel’, klinkt het bij Ballinckx. ‘De man penetreert en geeft seksuele energie aan de vrouw. Die stroomt naar haar hart van waaruit zij liefde zendt naar de man. De ontvangen hartenergie daalt bij hem af naar de geslachtsorganen.’ De tantrische cirkel is een mogelijk verklaringsmodel waarom vrouwen in een langdurige seksrelatie ongewild gevoelens kunnen ontwikkelen. Er stroomt energie naar hun hart en die moet er weer uit. Ballinckx: ‘Het is een mogelijke verklaring, geen ijzeren wet. Ik ken in mijn persoonlijke kring vrouwen voor wie een seksrelatie wel degelijk werkt.’ In de volksmond belooft friendship with benefits lust zonder last. En dat vinden heus niet alleen mannen een aantrekkelijk aanbod. Katrien Ballinckx doorprikt de boutade: ‘Een seksrelatie heeft een andere focus dan een volwaardige relatie. Friends with benefits kijken naar het nu, naar zichzelf, naar plezier. Liefdespartners richten zich op de toekomst, op de ander, op engagement. Een vaste relatie is meer dan een seksrelatie aangevuld met verplichtingen. In een vrijwillig opgenomen liefdesengagement schuilt immers ook veel moois.’

‘Ik hou er een kater aan over die niks met seks te maken heeft’

Siska (32): ‘Drie jaar geleden kwam ik in een tuincentrum een oude klasgenoot tegen. Jack is een mooie jongen en een onvervalste flierefluiter. We spraken af om eens bij te praten tijdens een etentje. Na onze derde date belandden we in bed. Die eerste keer leidde als vanzelf tot een seksrelatie. Zonder expliciete afspraken voelden we allebei dat daar de grens lag voor ons. Ik zou nooit kinderen willen met Jack. Ik vond hem leuk gezelschap maar kon geen lange gesprekken met hem voeren. Ik had ook geen zin om hem aan mijn vrienden of familie voor te stellen. Jack is het type dat luidop verkondigt dat alle mannen vreemdgaan. Omdat we dezelfde verwachtingen hadden ging het een tijdje goed. Tot ik door kleine dingen het gevoel kreeg dat hij profiteerde. Jack had een nogal schimmige levenswandel. Ik ben quasi zeker dat ik niet zijn enige seksvriendin was, maar ik heb er nooit naar gevraagd. Ik hoefde het niet te weten. Dat ik een kater overhoud aan de hele episode heeft eigenlijk niks met seks of liefde te maken. Jack maakte voortdurend spullen stuk in mijn huis en nam ongevraagd dingen mee. Op den duur vond ik dat een gebrek aan respect.’

‘Zelfs een seksrelatie vraagt een minivorm van commitment’

Mieke (26): ‘Rob en ik waren al acht jaar goede vrienden toen we twee zomers geleden in een Brusselse disco begonnen te kussen. We waren lichtjes aangeschoten en eindigden in bed. De volgende ochtend moesten we lachen: ‘Hoe zijn we hier beland?’ Ik had nooit op die manier over Rob gedacht. We zwoeren dat het eenmalig zou zijn. Maar een week later gingen we uit met dezelfde groep, ik kon een slaapplaats in Brussel gebruiken, het was al eerder gebeurd… Onze seksrelatie heeft die hele zomer geduurd. Er waren geen afspraken omdat we geen gevoelens hadden. Daarover speelden we meteen open kaart. Zolang het duurde was het een prettige, wekelijkse gebeurtenis. Na drie maanden hebben we er een punt achter gezet. Zelfs een seksrelatie vraagt toch een minivorm van commitment. Er kruipt tijd in en je stelt jezelf niet langer open voor anderen. We vonden het ook vervelend dat onze vrienden voortdurend vroegen hoe het nu zat tussen ons. Rob en ik zijn nog altijd goed bevriend. We hebben intussen allebei een korte relatie gehad en Rob heeft me zelfs getroost toen ik liefdesverdriet had. Eigenlijk is onze seksrelatie sinds kort weer opgeflakkerd. Ze staat nu wel op een lager pitje, ongeveer een keer per maand.’

(Psychologies Magazine, december 2011)